Geschiedenis van wierook
Een van
de gevolgen van reuk kan een verdiept contact met het verleden zijn.
Herinneringen bijvoorbeeld kunnen makkelijk worden losgemaakt wanneer je de
typische 'omageur' ruikt. En met de herinnering kan een heel scala aan emoties
worden geactiveerd. In regressietherapie worden bijvoorbeeld vaak geuren
gebruikt. Geur heeft een aspect dat tijdsoverstijgend werkt, het branden van
olibanum op een heet kooltje kan bijvoorbeeld helpen contact te maken met
religieuze tradities waar je voeling mee hebt. Binnen de Egyptische religieuze
traditie was het gebruik van wierook veelvuldig. Persoonlijk voel ik een intens contact wanneer ik de stoffen
gebruik die zij zelf millenia geleden gebruikten. Op een zelfde manier hebben
sommige mensen een onverklaarbare hang naar de mystiek van het verre oosten en
kan het gebruik van wierook helpen het contact daarmee tot stand te brengen.
Het is daarom nuttig om iets te weten over de geschiedenis van wierook.
|
Het
Midden-Oosten Bij
diverse volkeren uit dit gebied werd wierook in een of andere vorm gebruikt.
De Egyptenaren gebruikten bijvoorbeeld Mirre om hun doden mee te balsemen,
als antiseptisch medicijn, en om te branden als offer aan de Goden.
Archeologisch bewijs is er voor het gebruik tot 4500 jaar geleden. In jongere
Egyptische tempels vinden we in muurinscripties wierookingrediënten terug die
we tot op de dag van vandaag ook nog kennen: Olibanum, Spijkolie, Mastiek,
Henna, Roos, Kaneel, en nog een aantal andere. De meest beroemde wierooklucht
die we kennen heet Kyphi en is vermaard om zijn geneeskrachtige en
psycho-actieve eigenschappen. Alleen..., het recept is kwijt en tot op de dag
van vandaag proberen parfumeurs en wierookmakers deze geur weer in ere te
herstellen en zijn er vele geuren in de handel die op een of andere manier
Kyphi proberen te benaderen. |
Ramses offert wierook aan
Osisris |
|
|
Een
dergelijk legendarisch wierookrecept vinden we terug in de Joodse traditie.
In het bijbelboek Exodus, ongeveer 3000 jaar geleden, geeft Mozes -een
voormalig Egyptisch priester- nauwkeurige aanwijzingen voor het bereiden van
een wierook zoals die gestookt moet worden in de Tabernakel, een Joods model
tempel. Dit recept heet de Kethoreth en bevat in ieder geval Galbanum, Storax,
Onycha, en Olibanum, alhoewel gezegd moet worden dat er discussie is over wat
nu precies Onycha is. In ieder geval mocht deze wierook alleen bereid worden
door bevoegde priesters en overtreders van deze regel werden ter dood
gebracht. |
||
|
Kostbare handelswaar |
De
koninigin van Sheba, waarschijnlijk in de buurt van het tegenwoordige Jemen,
bezocht de Joodse koning Salomo en bracht vooral Olibanum, Mirre, en andere
kostbare geurstoffen mee. De handelsroute door de Rode zee of over land was
lang en vol gevaren, rovers en piraten bijvoorbeeld. Dit dreef de prijs hoog
op. De controle over deze Wierookroute werd op zeker moment in handen genomen
door handelaren uit het volk van de Nabateeërs die op diverse punten langs de
route versterkingen en steden stichtten. De beroemdste vesting van de
Nabateeërs is de monumentale stad Petra in Jordanië. De Romeinen waren
eveneens bijzonder gek op wierook en plaatsten een vloot in de Rode Zee om de
wierookhandel veilig te stellen. |
|
|
Het
verre Oosten De
traditie die de meeste invloed heeft gehad op de verspreiding van wierook
over de wereld is ongetwijfeld het Boeddhisme. De stichting van dit geloof
gaat ongeveer 2500 jaar terug en zij verspreidde zich snel over Azië. Het
verhaal gaat dat in een klooster de acolieten regelmatig in slaap vielen
tijdens de meditatie, begrijpelijk maar ook wel een beetje genant. Nu was het
de abt opgevallen dat het verbranden van Sandelhout voor een wakkere geest
zorgde. Zo werd het stoken van een vuur van Sandelhout ingevoerd binnen de
kloostertraditie als middel om de kwaliteit van de meditatie te verbeteren.
Het zijn ook de Boeddhisten geweest die de geneeskrachtige werking van
wierook hebben onderzocht en toegepast. Later nemen de Hindoes het toepassen
van wierook over in hun Ayurvedische geneeskunde. |
|
|
Chinees wierookaltaar |
Bleef
in het westen het gebruik van wierook beperkt tot het stoken op hete kolen,
in Azië werd het wierookstokje uitgevonden. Aanvankelijk maakte men een
mengsel van Sandelhoutpoeder, gestampte Iepenwortel en zaagsel om na
toevoeging van water dit tot staafjes te rollen en te laten drogen. In 550 CE
bereikt het wierookstokje vanuit China Japan alwaar het een gelijke culturele
waarde heeft gekregen als de thee. Een
bijzondere toepassing van wierook in Azië is het meten van de tijd : een
stokje met een bepaalde lengte en doorsnede heeft een zekere tijd nodig om op
te raken. Bijvoorbeeld de lengte van een bezoek aan een Geisha was 'een
stok'. De wierookwekker is een ander leuk verschijnsel. Het
maken van geurolie is waarschijnlijk al zeer oud in Azië en stamt wellicht al
uit 5000 jaar VCE. Via technieken als enfleurage werd geur aan olijf- of
amandelolie toegevoegd. Distillatie is waarschijnlijk een uitvinding van
Perzische alchemisten, en ongeveer 1000 jaar oud. Door de uitvinding van de
distillatie werd het mogelijk om etherische olie te maken. Azië
is rijk aan allerlei tropische grondstoffen, om er een paar te noemen :
Patchouli, Nag Champa, Benzoë, Elemi, Jasmijn, Aloë, Borneol, Steranijs. |
|
Elders In
Noord-Amerika werd wierook veel toegepast in religieuze ceremonies waarvan
het beroken van personen met geurige kruiden het bekendste is. We noemen dit
smudgen. Salie, Lavendel, Conifeer, Sweetgrass en Kopaal zijn veelgebruikte
stoffen in een smudgemengsel. Ook Tabak is veel gebruikt onder Indianen. Bij
de Maya's en de Azteken vinden we ook bewijzen voor veelvuldig gebruik van
wierook door de priesters. Een veelgebruikte stof was Kopaal maar de
geschiedenis laat hier veel plekken open, onder meer door de culturele
genocide waarvan Indianen in heel Amerika het slachtoffer zijn geweest is
veel kennis onherroepelijk verloren gegaan. In
Zuid-Amerika vinden we in de Sjamanistische tradities veel invloeden uit
Afrika, bijvoorbeeld in de Winti-traditie. |
Smudgen |
